Het iconoclasme van Louis-Ferdinand Céline, of de reis naar het einde van de geschiedenis

Als het einde van de geschiedenis betekent dat de realiteit en het ideale met elkaar samenvallen, dan valt Célines “Reis naar het einde van de nacht” te begrijpen als een reis naar het einde van de geschiedenis. Alleen wordt dit einde niet bereikt door de realisatie van het ideaal door de universele heerschappij van de liberale democratie (Fukuyama), maar door de realiteit van elke vorm van idealisme te ontdoen.

Célines ervaring van de eerste wereldoorlog maakt dit duidelijk. Terwijl anderen zochten naar een verborgen zin of hoger ideaal achter de verschrikkingen van de eerste wereldoorlog – de iconophilia van ‘het vaderland’, ‘een nieuwe geest’, ‘het Franse ras’, ‘de civilisatie’ etc. – destrueert Célines alter ego Bardamu elke hogere betekenis van de oorlog. Zo merkt hij op tegen zijn vriendin Lola, die uit Amerika is overgekomen om Frankrijk te ‘redden’: “Weet jij bijvoorbeeld nog de naam van ook maar een van de soldaten die in de honderd jarige oorlog gesneuveld zijn, Lola? … heb je ooit geprobeerd achter een van die namen te komen?… nee, nietwaar? … je hebt ‘t nooit geprobeerd. Voor jou zijn ze even anoniem en onbekend, ze laten je net zo koud als het kleinste atoom van die presse-papier daar voor je, als je ochtendkeutel… dus je ziet dat ze voor niets gesneuveld zijn, Lola! Helemaal voor niets, die stommelingen. Geloof mij maar. Het bewijs is geleverd. Alleen het leven telt. Ik wed dat deze oorlog, hoe belangrijk we ‘m nu ook vinden, over tienduizend jaar volkomen vergeten zal zijn… Ik geloof niet aan de toekomst, Lola…” (71). De reis naar het einde van de nacht bestaat in de ontmaskering en vernietiging van verheven idealen en principes en kan dan ook iconoclastisch worden genoemd. Daarin wordt het licht van de idealen gedoofd en hult Bardamu zich in een steeds dieper wordende nacht. De dageraad breekt pas aan zodra we ons niet langer inspannen om ´redelijk´ en ´moreel´ te lijken en gewoon onszelf zijn, dat wil zeggen “abject, wreed en absurd” (460). In die zin is “Reis naar het einde van de nacht” te begrijpen als een reis naar het einde van de geschiedenis.

Terwijl Bardamu denkt dat het einde van de geschiedenis aanbreekt zodra we bij de feiten blijven in het hier en nu, niet langer dromen over verheven idealen en onze hoop niet langer vestigen op de toekomst, getuigt “Reis naar het einde van de nacht” nog van een andere reis. Bardamu ziet het einde van de geschiedenis namelijk pas dankzij de reis van het vertrouwde of eigene naar het vreemde: “Dat is nou ballingschap, het buitenland, ’t is die onverbiddelijke kijk op het leven zoals ’t werkelijk is, gedurende die paar heldere uren, uitzonderlijke momenten in het tijdsbestek van het menselijke bestaan, waarin je de gewoonten van een vorig land achter je laat, zonder dat de andere, de nieuwe gewoonten je al volkomen afgestompt hebben “ (236-237). De reis van het vertrouwde naar het vreemde geeft heel even zicht op het leven zoals het werkelijk is, namelijk op het moment dat je het vertrouwde achter je laat en het vreemde nog niet hebt eigen gemaakt: “Reizen betekent ’t zoeken naar dat ledige, naar die kleine duizeling voor klootzakken…” (237). Enerzijds ziet Bardamu dankzij deze reis het loze en ledige van het leven, dat wil zeggen het einde van de geschiedenis. Anderzijds veronderstelt deze reis alweer geschiedenis, namelijk de ‘voltrekking’ van de overgangen van het eigene naar het vreemde waarin de kleine duizeling alleen ‘geschieden’ kan. Dat betekent dat de kleine duizeling nog ontstoken is door het nachtelijke licht van de geschiedenis.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s