Hoe een gevlogen vogel te herinneren (Haruki Murakami, Norwegian Wood)

Norwegian Wood gaat over de onmogelijke liefde tussen twee jonge mensen die wordt getekend door de zelfmoord van zijn beste vriend en haar geliefde jaren daarvoor. De onmogelijkheid van die liefde bestaat daarin dat de jonge vrouw uit het boek – Naoko – zich ongewild onttrekt aan de pogingen van de hoofdpersoon om hun liefde te bezegelen, tot de dood erop volgt. De titel van het boek verwijst naar een lied van The Beatles: Norwegian Wood (this bird has flown). Daarin bezingt John Lennon eveneens een onmogelijke liefde. Heel anders dan het boek gaat het lied over een verliefde jongen die aan het lijntje wordt gehouden door een meisje. Ze woont in een kamer vol schrootjes; Norwegian Wood. Als ze zijn liefde onbeantwoord laat, de bons geeft en de vogel zogezegd gevlogen is, steekt hij haar huis in brand. Ook Watanabe, de hoofdpersoon uit het boek, ervaart dat de vogel gevlogen is, maar dat leidt niet tot een klopjacht of enige vergelding van zijn kant. Op een nacht staat Watanabe op het dak van zijn studentenflat met een vuurvliegje in een potje, omgeven door een diepe duisternis. Als het vuurvliegje, nadat het door hem is vrijgelaten, wegvliegt in het donker, ervaart hij een spoor van zijn licht: “Dit vage licht danste in de dikke duisternis van mijn gesloten ogen een hele tijd door, als een ziel die zijn doel kwijt is. In deze duisternis stak ik een paar keer mijn hand uit. Mijn vingers raakten niets. Het kleine lichtje bleef mijn vingers de hele tijd een stukje voor” (56). Watanabe ervaart met andere woorden dat de vogel altijd al gevlogen is, als door een afgrond van hem gescheiden, en alleen een spoor nalaat waarnaar hij zijn hand kan uitstrekken zonder het te raken. Nu zouden we kunnen proberen dit spoor van het vuurvliegje te begrijpen als spoor van de herinnering. Dit lijkt gelegitimeerd, want de herinnering aan de gevlogen vogel lijkt het centrale thema van het boek te zijn; Naoko vraagt verschillende keren aan Watanabe haar niet te vergeten en hij belooft dat te doen, hoezeer hij ook bevangen is door de angst zijn herinneringen aan haar te vergeten. “Maar hoe dan ook, hier moet ik het op dit moment mee doen. Ik klamp me vast aan deze weggeëbde, nog altijd wegebbende herinneringen en met het gevoel alsof ik op een afgekloven bot zuig schrijf ik ze op. Er is geen andere manier om mijn belofte aan Naoko na te komen” (14). We zouden het boek dan ook kunnen begrijpen als Watanabe’s verzet tegen de vergetelheid in zijn poging de herinnering aan Naoko levend te houden. Norwegian Wood is dan de pennevrucht van die poging. En toch is dit niet het hele verhaal. Watanabe weet namelijk als geen ander dat het spoor van Naoko niet vanuit de presentie kan worden gedacht en dienovereenkomstig gerepresenteerd kan worden in de herinnering; hij weet dat zijn tastende hand het spoor nooit kan raken, dat wil zeggen dat de herinnering aan Naoko altijd al aan de vergetelheid prijsgegeven is. En toch vergeet hij die vergetelheid niet dankzij een ander spoor waarin het spoor van de herinnering verankerd is; het spoor van het verdriet om haar dood. “Van Naoko’s dood leerde ik dit: geen enkele waarheid kan het verdriet om het verlies van een dierbare helen. Geen enkele waarheid, geen enkele oprechtheid, geen enkele kracht, geen enkele vriendelijkheid kan dit verdriet helen. We kunnen het verdriet over ons heen laten komen en er iets van leren, maar wat we ervan geleerd hebben zal bij het volgende onverhoopte verdriet geen enkel nut hebben” (297). Het spoor van verdriet initieert en beweegt Watanabe´s tastende zoektocht naar Naoko in dit boek. Dit tasten en zoeken bestaat niet langer in een klopjacht op de gevlogen vogel die ophoudt zodra de vogel is gekooid en beschreven. Evenmin kan het worden begrepen als een herinnering aan dat wat nooit geweest is; dat belet het spoor van verdriet. Net zo belet het spoor van verdriet dat het tasten en zoeken bestaat in het verzwijgen van de vergeten herinneringen. Het tasten van Watanabe markeert een menselijke bestaanswijze die, aangegrepen door het onderscheid tussen het licht van de herinnering en het duister van de vergetelheid, wordt geleid door de wegebbende herinnering aan de gevlogen vogel en haar zo, in haar nabijheid, huldigt ten overstaan van die vergetelheid. Daarin bestaat de mogelijkheid van zijn liefde.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s