Blauwbaard en het drama van het vragen (Bartok, Blauwbaards Burcht).

Tijdens de Valentijns uitvoering van The Met, die wij twee weken later in de Nederlandse bioscoop mochten bekijken, werden twee contrasterende opera’s over de liefde uitgevoerd. Enerzijds Iolanta van Tchaikovsky en anderzijds Blauwbaards Burcht van Bartok. Het was natuurlijk een onvergetelijke enscenering van twee complementaire opera’s waar we in Nederland alleen maar over mogen dromen. Wat mij vooral trof was de rol van het vragen in Blauwbaards Burcht.

Het sprookje is bekend: Als Judith, de vierde vrouw van Blauwbaard, voor het eerst zijn donkere burcht bezoekt, vraagt zij hem de zeven deuren te openen van de kamers waarachter hij zijn geheimen verborgen houdt. Achter de deuren bevinden zich een bloed besmeurde martelkamer, een wapenkamer en, achter de zevende deur, de kamer met zijn vroegere vrouwen. Blauwbaard weigert in eerste instantie en vraagt Judith van hem te houden zoals hij zich te kennen geeft, maar geeft zich uiteindelijk gewonnen; een voor een worden alle deuren geopend, tot en met de zevende deur die haar lot bezegelt: “Vanaf nu zal er alleen nog maar duisternis zijn…”.

Wat mij opviel was dat Blauwbaards Burcht niet zozeer een psychologisch drama is tussen een man en een vrouw, maar draait om het drama van de vraag. Judith vraagt Blauwbaard voortdurend de deuren van zijn geheime kamers te openen en blijft maar doorvragen. Ze zegt dat haar vragen zijn ingegeven door haar liefde voor hem, maar Blauwbaard vraagt en smeekt haar van hem te houden zonder door te vragen. Als hij haar drie sleutels heeft gegeven zegt hij: “kijk rond maar vraag me niets”. Als zij toch doorvraagt de volgende deur te openen zegt hij: “heb me lief maar vraag niets”…. “Kus me, kus me, maar vraag me niets”… “houd van me, maar stel geen vragen”… Telkens vraagt Judith hem een nieuwe deur te openen en telkens antwoordt hij haar niets meer te vragen en van hem te houden zoals hij is.

Het drama van de vraag is dat ze is aangelegd op onthulling maar in het heldere licht van het antwoord sterven moet. Deze les van Blauwbaard heeft verstrekkende gevolgen voor filosofie, wetenschap en kunst, die zich er toch op beroepen als geen ander de werkelijkheid te bevragen.

Advertisements

4 thoughts on “Blauwbaard en het drama van het vragen (Bartok, Blauwbaards Burcht).

  1. Martijn Pieterse

    Hetzelfde thema vind je ook bij Wagners Lohengrin. Elsa wil weten wie Lohengrin is: ‘Nichts kann mir Ruhe geben, dem Wahn mich nichts entreisst, als – gelt’es auch mein Leben! – zu wissen – wer du seist’. Elsa’s verlangen naar transparantie, haar twijfel (de motor van wetenschap en filosofie) en angst, vernietigt de liefde en leidt ook tot de ondergang van Lohengrin en uiteindelijk van Elsa zelf. Vincent, is een verstrekkend gevolg dan dat filosofie (wetenschap. kunst) meer kapot maakt dan je lief is? En zo ja, moeten we dan maar ophouden met filosofie of ons ons slechts inhouden? Of overschatten we de liefde?

    Reply
  2. Vincent Blok Post author

    Ik zou om te beginnen zeggen dat het drama van de vraag oproept tot een bezinning op de aard van het vragen zelf. Is vragen perse en altijd beperkt tot het opgaan in het onthullende antwoord zoals Judith, of bestaat een vragen dat getuigt van openheid doordat het altijd al in relatie staat met een luisteren. Immers, het eigenlijke vragen komt pas op als er iets is dat je oproept of aansteekt tot vragen. Dat hoeft niet altijd een aporie of probleem te zijn. Ik ben het alleen niet eens met de late Heidegger die het vragen geheel en al afwijst ten gunste van het luisteren naar dit aanstekelijke. Ik wilde dit punt alleen niet benadrukken omdat Blauwbaards Burcht geen aanwijzing geeft naar dit luisteren, behalve dan misschien een negatieve. Blauwbaard maakt Judith namelijk telkens attent op het zuchten en kreunen van het kasteel en zij zegt ook het zuchten van de angst in het kasteel te hebben gehoord. Tegelijkertijd getuigen haar nietsontziende vragen ervan dat ze helemaal niet luistert maar opgaat in het vragen.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s