Het beginsel van belangeloosheid of oases in de doorgerationaliseerde wereldorde (Sándor Márai, De opstandigen)

 

De opstandigen van Sándor Márai gaat over vier adolescenten die opgroeien in Oostenrijk-Hongarije tijdens de eerste Wereldoorlog. Hun vaders vechten aan het front en nu hun examens achter de rug zijn wacht hen hetzelfde lot. In het interrim tussen hun bestaan als student en als volwassene besluiten ze een eigen wereld in te richten waar de regels van de volwassenen niet gelden: “’Wij zijn een bende, meneer, we hebben niets te maken met wat de volwassenen doen en zijn daar niet verantwoordelijk voor’. … ‘Jullie komen binnenkort zelf ook aan de beurt’, zei Erno koel, ‘ik ben benieuwd of je dan nog zo’n grote mond hebt’.  ‘Nee, natuurlijk niet, dan worden we zelf ook verantwoordelijk, maar voor het zover is, heb ik niets met de regels en wetten van uw wereld te maken’. … ‘’Wij zijn hier omdat we hier niets met uw wereld te maken hebbe’, zei Abel. ‘Begrijp je het nog steeds niet? ik walg van wat ze me onderwijzen. Ik geloof niet wat zij geloven. Ik respecteer niet wat zij respecteren. … Daarom ben ik hier. Omdat ik hier het beste hun wetten kan overtreden’” (82-83). Ze besluiten een tweede wereld te stichten, een toevluchtsoord en oase die niet wordt beheerst door de wetten van de volwassenen en waar het beginsel van belangeloosheid heerst in plaats van het beginsel van functionaliteit en pragmatisme.

Nu kunnen we de wereld van de jongeren eenvoudig afdoen als romantisch geleuter, aangezien hun beginsel van belangeloosheid negatief afhankelijk blijft van de volwassen wereld van pragmatisme en functionaliteit. Als we het totalitaire karakter van de wereld van de volwassenen inbeelden, en extrapoleren naar onze tijd waarin functionaliteit en pragmatiek alomtegenwoordig zijn, dan zien we echter de noodzaak van oases van tijdelijke rust te midden van de functionalisering van het leven, oases van belangeloosheid waarin überhaupt dit soort romans geschreven en gelezen kunnen worden. Dat is geen romantiek, want Márai heeft dondersgoed in de gaten dat dergelijke toevluchtsoorden slechts tijdelijk zijn en uiteindelijk verzwolgen zullen worden, net als de wereld van de belangeloosheid van de jongens.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s