Tag Archives: adam johnson

De ziel van het naakte leven volgens Nick Cave’s Push the Sky Away

Ik heb me lang afgevraagd wat de titelsong van Nick Cave’s Push the Sky Away te betekenen zou kunnen hebben:

 I was right

I was right

Oh, the sun, the sun

The sun is rising from the field

Het is een treurig lied waar je geneigd bent veel achter te zoeken. Het lied gaat over een man die het leven niet langer ziet zitten maar zichzelf oproept door te blijven ademen en de dood tegen beter in uit te stellen:

I’ve got a feeling

I just can’t shake

I’ve got a feeling

That just won’t go away

 

You’ve got to just

Keep on pushing

Keep on pushing

Push the sky away

Toen ik Adam Johnson’s verhaal over Katrina in Als het lot lacht herlas viel toch een ander licht op de liedtekst. In dit verhaal figureren de geliefden Nonc en Relle die beiden AA bijeenkomsten bezoeken in New Orleans. Tijdens de bijeenkomsten spreekt Relle over Nonc als een vriend die niet bij naam wordt genoemd, en geeft ze aan hem te willen helpen. Net als de andere aanwezigen weet Nonc dat zij het over hem heeft. “’Ik kan niet voor je vriend spreken’, zegt Nonc, ‘maar misschien denkt hij: bedankt voor die hand, en heeft ie de boel onder controle. Misschien heeft hij op dit moment geen hulp nodig’. … ‘Ik bedoel alleen dat je vriend zich aardig redt. Hij overleeft toch? Hij zet de ene voet voor de andere, en het lukt hem’” (58-59). Ik bedacht me dat Caves lied aandacht vraagt voor een register van het leven voorbij alle plannen en doelen, een leven als bare life dat de ene stap voor de andere zet zonder verdere plichtplegingen.

De zin van dit naakte leven kan blijken door de discussie tussen Nonc en zijn vriendin voor een moment te volgen. De levensopvatting van Nonc staat namelijk lijnrecht tegenover die van zijn vriendin en geliefde. Volgens Relle denkt Nonc maar dat hij het redt: “’Maar hij zit vast, en nergens heen gaan is achteruit gaan. Ik maak plannen, weet je. Ik probeer hem mee te krijgen’”. Vervolgens spreekt zij hem direct aan: “’Ik maak wat van je’, zegt ze. Ze kijkt Nonc in de ogen. ‘Niemand heeft dat ooit gedaan, niemand die genoeg om je gaf om die moeite te nemen. Pak mijn hand, laat me iets van je maken’”. De levensopvatting van Relle wordt getekend door het plannen en maken, terwijl Nonc beseft dat de zin van het bestaan niet wordt geconstitueerd door dit soort plannen als transcendent oriëntatiepunten, maar in de pure immanentie van de ene stap voor de andere gelegen is. Dit ziet ook Cave:

And if your friends think

That you should do it different

And if they think

That you should do it the same

 

You’ve got to just

Keep on pushing

Keep on pushing

Push the sky away

Cave ervaart niet alleen dat het naakte leven vooraf gaat aan alle ideeën en plannen van anderen, maar ook aan al je eigen plannen en doelen met je leven:

And if you’re feeling

You’ve got everything you came for

If you got everything

And you don’t want no more

 

You’ve got to just

Keep on pushing

Keep on pushing

Push the sky away

Het naakte leven bestaat niet in het observeren van anderen of jezelf, niet in reflectie op je doelen en wensen, maar in de pure immanentie van de ene stap voor de andere. Tegelijkertijd is dit naakte leven niet louter vegetatief en afhankelijk van z’n omgeving, of getekend door het automatisme van het hart. Anders zou geen aandacht hoeven te worden gevraagd voor de noodzaak to push the sky away. Eerder wordt het naakte leven vergeleken met de gang van de zon die elke ochtend weer stap voor stap te voorschijn komt om weer onder te gaan, zonder plan en zonder doel en volledig immanent. Het is dit naakte leven dat de ene stap voor de andere zet en zo altijd al leeft vóór al onze plannen en doelen, dat de ziel van de mens volgens Cave kenmerkt.

And some people

Say it’s just rock ‘n roll

Oh, but it gets you

Right down to your soul

Advertisements

Gebeurtenis versus Ontwikkeling in life changing events (Adam Johnson, Als het lot lacht)

Het verhaal Anonieme Orkanen speelt in New Orleans ten tijde van de aanslag van de orkaan Katrina. Pakketbezorger Nonc moet plotseling voor zijn zoon Geronimo zorgen omdat zijn ex-vriendin en moeder van het kind verdwenen is. Volgens Nonc is de orkaan maar een gebeurtenis zoals er vele gebeurtenissen in je leven zijn; de dood van je vader bijvoorbeeld gebeurt maar brengt je niet uit koers en verandert je leven niet wezenlijk, denkt hij. Sommige gebeurtenissen, zoals de zwangerschap van je vriendin bijvoorbeeld, zijn in feite ontwikkelingen die je wel uit het lood slaan. “Je beseft dat er een groots plan is waar jij niet van afweet, en een ontwikkeling is een eerste stap in de nieuwe richting”.

Het verhaal wordt gestructureerd door de oppositie tussen gebeurtenis en ontwikkeling, en laat uiteindelijk zien dat er helemaal geen verschil bestaat tussen die twee. “Soms lijken dingen heftige ontwikkelingen – er wordt beslag gelegd op je loon, je ouwe neemt jouw auto mee als hij de benen neemt, je wordt je huis uit gezet, je bezittingen worden meegenomen – maar op den duur pas je je aan, je vindt een nieuwe manier van leven en je beseft dat ze je niet uit de koers hebben gegooid, ze hebben je niet veranderd” (49). Andersom kan een onschuldige gebeurtenis een onvoorziene ontwikkeling – “een groots plan waar je niets van afweet” – in zich dragen.

Terwijl we normaal gesproken geneigd zijn zo’n life changing event te reduceren tot gebeurtenissen met geringe reikwijdte, markeert het verhaal zo’n ontwikkeling in het kielzog van Katrina. Die ontwikkeling wordt geïnitieerd door de dood van Nonc’s vader. Daarmee wordt de kiem van een ontwikkeling gelegd, namelijk het afscheid van Nonc van zijn eigen zoon. Dit wordt veroorzaakt door Nonc’s flexibiliteit en soepelheid, dat wil zeggen, door zijn neiging om ontwikkelingen tot gebeurtenissen te reduceren. Hij beschouwt de dood van zijn eigen vader als een gebeurtenis die hem noopt zijn zoon een paar dagen ergens onder te brengen om de uitvaart te regelen. Hij wordt nog gewaarschuwd dat hij een inschattingsfout maakt: “Maar als het op zaken aankomt als de jongen, mag je nooit buigen. Je moet voor hem kiezen – en je moet er voor honderd procent voor gaan. Beschouw het niet als het maken van een keuze, maar als het gehoor-geven aan een keuze. Bepaal wat je wilt en gehoorzaam daar dan aan” (69). Maar Nonc denkt zelf de regie in handen te hebben genomen ten aanzien van zijn zoon. De dingen overkomen hem niet langer en hij heeft greep op de gebeurtenissen in zijn leven. Hij zegt ook te kiezen voor zijn zoon en spreekt die belofte zelfs naar hem uit. Toch laat hij hem op dezelfde manier in de steek zoals zijn vader hem ooit in de steek liet.

Zodra Nonc zijn hielen heeft gelicht beseft hij dat een ontwikkeling schuilgaat achter de niets beduidende gebeurtenis van de dood van zijn vader, een waar omslagpunt: “Je kust je zoon op zijn kruintje, en zonder twijfel is dat onmiskenbaar een serieuze ontwikkeling. Je draait het contactsleuteltje om en zet de wagen in beweging, en je weet dat het geen gewone gebeurtenis is. Je bereikt de top van de Lake Charles-brug op weg naar het westen met de wind in je ogen, en zelfs het omlaagklappen van je zonnebril voelt geladen met eeuwigheid” (88). Wat Nonc ervaart, is dat elk moment van het leven de kiem van een omslagpunt in zich draagt. Een gelukzalige en tegelijkertijd ondraaglijke gedachte voor hem, namelijk de mogelijkheid van redding en van onherroepelijk afscheid tegelijkertijd. Maar is een afscheid nog wel een afscheid als hij onherroepelijk is? Als in elke gebeurtenis de kiem van een ontwikkeling verscholen ligt, dan zet geen ontwikkeling zich vast tot in de eeuwigheid, maar draagt ze altijd de mogelijkheid van een nieuw begin, van een weerzien in zich.