Tag Archives: houellebecq

De category mistake van de Europese burgeroorlog (Michel Houllebecq, Onderworpen)

“Denkt u echt dat ze een burgeroorlog willen ontketenen? Geen twijfel mogelijk”, schrijft Houellebecq in zijn in 2015 verschenen roman Onderworpen (54). En een burgeroorlog kreeg Europa, met een toenemende sequentie van aanvallen op de redactie van een satirisch tijdschrift, een podium voor indi-rock, een toeristische boulevard etc., die in hevigheid alleen maar zullen toenemen.

Het verontrustende van deze aanslagen is niet zozeer de terror waartoe de aanhangers van Islamitische Staat bereid blijken te zijn. Hoewel minder symbolisch in de keuze van doelwitten, doet de terror van de Westerse mogendheden niet veel onder voor die van IS; denk aan de honderdduizenden burgerslachtoffers in Irak als gevolg van Westerse bombardementen, denk aan de Westerse legitimatie van de Israëlische terreur jegens het Palestijnse volk, denk aan de repressie van kansarme allochtone jongeren in de buitenwijken van Brussel en Parijs, om maar een paar voorbeelden te noemen. Verontrustend is veeleer de categorial mistake die het Europa onmogelijk maakt haar vijand serieus te nemen, laat staan een burgeroorlog uit te vechten.

In de Europese samenleving is de individuele vrijheid en singulariteit van elk individu doorgeschoten tot absolute norm. Daardoor ziet de Europeaan zichzelf niet alleen primair als individuele actor die zijn eigen leven leidt, maar wantrouwt hij ook elke tendens tot veralgemenisering en totalisering van anderen, bijvoorbeeld in termen van ‘het Islamitisch gevaar’. De Europeaan hamert op het feit dat we met individuen te doen hebben die in staat blijken tot terroristische daden, maar dat we hen niet over één kam moeten scheren en als groep mogen veroordelen. De verdachtmaking van elke generaliserende aanspraak ontneemt de Europeaan om überhaupt een vijand, i.e. een idee of eigenschap die bepaalde actoren met elkaar gemeen hebben, te identificeren. Dat wil zeggen dat de individuele vrijheid en singulariteit de Europeaan belet om de Europese burgeroorlog als een burgeroorlog te taxeren, laat staan te voeren; ze is niet in staat tot een algemene aanspraak die een vijand identificeert, in het licht waarvan een burgeroorlog kan worden gevoerd. De strijd wordt hooguit gevoerd tegen  meer of minder individuele raddraaiers die terroristische aanslagen plegen.

De category mistake van de Europese burgeroorlog bestaat daarin, dat de aanhangers van IS wel in staat zijn tot algemene of totaliserende aanspraken, waarmee zij hun vijand kunnen identificeren. IS vindt die totaliserende aanspraak nu juist in de individuele vrijheid en singulariteit als algemene kenmerken van de Europeaan, die geperverteerd verschijnen in de aanspraak op grenzeloze beledigingen van anderen. Het zijn die algemene kenmerken van de Europeaan die de aanvallen van IS op het individu – de ironicus, de danser, de flaneur – legitimeert, terwijl diezelfde individualiteit de Europeaan de mogelijkheid ontneemt om zich te verdedigen tegen die aanvallen. Dan ben je bij voorbaat ten dode opgeschreven.

Advertisements

Economic Liberalism as a Differentiation Strategy (Michel Houellebecq)

Michel Houellebecq’s basic experience in his novel Whatever (or literally: the extension of the domain of the struggle) is that we are unable to live in the domain of the rules – the uniformity of the current information society in which human relations are no longer possible – and that we have to enter the domain of the struggle in order to differentiate between the information society and ourselves. Opportunities for these differentiation strategies are found in total economic and sexual liberalism in this novel. These strategies are definitely inspired by Darwin’s  concept of a struggle for existence. The Darwinian struggle is however not inconsistent with the domain of the rules; successful differentiations end up in a new dominant design, i.e. in new rules of the game. Because the economic struggle always ends up with the reinforcement of the domain of the rules, we should reject Houellebecq’s differentiation strategies. On the contrary, if we really experience that we are unable to live in the domain of the rules, we should look for differentiation strategies which do no longer belong to the domain of the economic.

The Map and the Territory (Houellebecq)

On the way back to Amsterdam, I finished my reading of Michel Houellebecq’s ‘The map and the territory’. Definitely the best novel I read last year. Again an incisive description of the cogs that contribute to the functioning of our society. But instead of hope, like in ‘Atomised’, the ‘downward forces’ gain the upper hand in this book. These forces put an end to the world as narrative (the world …of novels & films, but more important, the identity of the world as narrative I assume). What remains is the world as parataxis. How should I live in the world as parataxis? Instructive in this respect is Houellebecq’s description of the protagonist of the book – Jed Martin – as a man who was never able to completely surrender to life.